Bilgi Kaynağı

Boyun Eğicilik

Boyun eğicilik, bireyin kendi isteklerini, ihtiyaçlarını ve duygularını geri plana atarak başkalarının beklentilerine uyum sağlamasıyla ilişkili bir bilişsel örüntüdür. Bu şemaya sahip kişiler, başkalarını memnun etmek ve olumsuz tepkilerle karşılaşmamak amacıyla kendi isteklerinden vazgeçebilir, “hayır” demekte, sınır koymakta ve gerektiğinde kendilerini savunmakta zorlanabilirler. Boyun eğicilik şeması, ihtiyaçların boyun eğdirilmesi ve duyguların boyun eğdirilmesi olmak üzere iki temel biçimde ortaya çıkar. İhtiyaçların boyun eğdirilmesinde birey, kendi istek ve ihtiyaçlarını ikinci plana atarak başkalarının beklentilerine öncelik verir. Duyguların boyun eğdirilmesinde ise kişi, özellikle öfke olmak üzere duygularını, başkalarının olumsuz tepkileriyle karşılaşma korkusu nedeniyle bastırır. Bu kişiler, başkalarının kendileri üzerinde kontrol kurmasına izin verebilir ve özellikle otorite figürlerinin taleplerine aşırı uyum gösterebilirler. Reddedilme, eleştirilme, terk edilme veya cezalandırılma korkusu, ihtiyaçlarını ve duygularını açıkça ifade etmelerini zorlaştırabilir. Çatışmadan kaçınmak ve ilişkilerde sorun yaşamamak için kendi düşüncelerini dile getirmekten vazgeçebilirler. Ancak uzun süre bastırılan öfke zamanla pasif-agresif davranışlar, dolaylı tepkiler veya ani öfke patlamaları şeklinde ortaya çıkabilir. Yoğun duygusal bastırma bazı kişilerde stresle ilişkili bedensel yakınmalara da yol açabilir. Boyun eğicilik şemasının gelişiminde çocukluk yaşantıları önemli bir rol oynayabilir. Aşırı otoriter ve kontrolcü ebeveynlerle büyüyen çocuklar, kendi iradelerini ortaya koymakta ve bağımsızlıklarını geliştirmekte zorlanabilirler. Ebeveynlerine itaatkâr, uyumlu ve sorun çıkarmayan davranışlar sergilediklerinde sevgi ve onay görmüş; kendi isteklerini ifade ettiklerinde ise eleştiri, öfke veya görmezden gelinmeyle karşılaşmış olabilirler. Duyguları küçümsenen ya da yok sayılan çocuklar, zamanla kendi ihtiyaçlarının ve duygularının önemsiz olduğuna inanabilirler. Ebeveynlerinin olumsuz tepkilerinden kaçınarak büyüyen bireyler, kendilerini güvende tutabilmek için başkalarının isteklerine uyum sağlamayı ve kendi ihtiyaçlarından vazgeçmeyi öğrenebilirler. Bu durum, yetişkinlik döneminde de ilişkilerde boyun eğici tutumların sürmesine neden olabilir. Boyun eğicilik şemasıyla başa çıkma biçimleri teslim olma, kaçınma ve aşırı telafi olarak ortaya çıkabilir. Teslim olma durumunda kişi, başkalarının isteklerini kendi ihtiyaçlarının önünde tutar, “hayır” demekte zorlanır ve kendisini savunmaktan kaçınır. Kaçınma davranışında çatışma yaratabilecek konuşmalardan, anlaşmazlıklardan ve duygularını ifade etmesini gerektiren durumlardan uzak durur. Aşırı telafi davranışında ise uzun süre bastırdığı duygu ve öfkesini aniden, yoğun ve saldırgan tepkilerle ortaya koyabilir. Bu kişiler bazı durumlarda sürekli uyum gösterirken başka durumlarda beklenmedik biçimde sert ve tepkisel davranabilirler. Bu farklı başa çıkma biçimleri, bireyin başkalarının tepkilerinden kaçınma ve kendi ihtiyaçlarını koruma çabasıyla ilişkilidir.